Học viện Chính trị Khu vực II

Nghiên cứu khoa học Hội thảo khoa học

Hội thảo khoa học: Định hướng giải pháp xây dựng và hoàn thiện lí luận dân tộc của Việt Nam14/09/2018

Sáng ngày 07/9/2018, tại Học viện Chính trị khu vực II, Học viện Chính trị khu vực I phối hợp với Học viện Chính trị khu vực II tổ chức hội thảo “Định hướng giải pháp xây dựng và hoàn thiện lí luận dân tộc của Việt Nam”. Hội thảo là một trong những hoạt động thuộc Chương trình khoa học - công nghệ cấp quốc gia giai đoạn 2016-2020: “Những vấn đề cơ bản về dân tộc thiểu số và chính sách dân tộc ở Việt Nam đến năm 2030”.


Dự Hội thảo, về phía Học viện Chính trị khu vực I, có PGS, TS. Trần Hậu -  Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Giảng viên kiêm giảng của Học viện Chính trị khu vực I - Chủ nhiệm đề tài; TS. Vũ Trường Giang - Trưởng khoa Dân tộc và Tôn giáo. Về phía Học viện Chính trị khu vực II có TS. Nguyễn Tấn Vinh - Phó Giám đốc Học viện; lãnh đạo Khoa Dân tộc, Tôn giáo và tín ngưỡng, lãnh đạo Khoa triết. Ngoài ra, còn có GS, TS. Ngô Văn Lệ - nguyên Hiệu trưởng Đại học Khoa học xã hội và nhân văn TP. Hồ Chí Minh; PGS, TS. Võ Thị Mai - nguyên Vụ trưởng Vụ Nghiên cứu, Ban Dân vận Trung ương; PGS, TS. Nguyễn Tất Viễn - nguyên Ủy viên Thường trực Ban Chỉ đạo cải cách tư pháp Trung ương.
Báo cáo đề dẫn Hội thảo, PGS, TS. Trần Hậu nhấn mạnh: Đề tài “Định hướng giải pháp xây dựng và hoàn thiện lí luận dân tộc của Việt Nam” thuộc Chương trình khoa học - công nghệ cấp quốc gia giai đoạn 2016-2020: “Những vấn đề cơ bản về dân tộc thiểu số và chính sách dân tộc ở Việt Nam đến năm 2030” do Ủy ban Dân tộc chủ trì. Mục đích nghiên cứu của Đề tài nhằm hệ thống hóa những vấn đề lí luận cơ bản về dân tộc trong thế giới đương đại và những vấn đề đang đặt ra cho Việt Nam. Trên cơ sở đó, Ban Chủ nhiệm đề tài đề xuất quan điểm, định hướng và giải pháp xây dựng, hoàn thiện hệ thống lí luận về dân tộc ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
Tại Hội thảo, các ý kiến thảo luận, trao đổi, góp ý đã tập trung vào một số vấn đề sau:
Làm rõ  lí luận cơ  bản, lí luận đường lối về dân tộc; làm rõ một số khái niệm cơ bản về dân tộc, chủ nghĩa dân tộc, ý thức dân tộc, quá trình dân tộc, quan hệ dân tộc, quan hệ về chủ quyền dân tộc, độc lập dân tộc…
Về phương pháp tiếp cận, quá trình hoàn thiện lí luận về dân tộc cần đổi mới căn bản tư duy về chính sách dân tộc theo hướng hỗ trợ để phát triển bền vững, lấy việc phát huy nội lực và tiềm năng của các dân tộc để họ tự vươn lên là chủ yếu. Xác định phát triển kinh tế là khâu đột phá, làm tiền đề để giải quyết các vấn đề khác, như văn hóa, giáo dục, y tế, môi trường...; đầu tư cho vùng dân tộc thiểu số và miền núi là đầu tư chiều sâu, đầu tư cho phát triển, trên cơ sở kết hợp hài hòa giữa đầu tư phát triển và thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội.
Ban Chủ nhiệm đề tài đã thống nhất với các đại biểu, các nhà khoa học hiện nay có 6 mối quan hệ chủ yếu đối với vấn đề quan hệ dân tộc: (1) Quan hệ quốc gia - dân tộc; (2) Quan hệ giữa người Việt với các tộc người thiểu số; (3) Quan hệ giữa các tộc người thiểu số; (4) Quan hệ giữa nội bộ tộc người; (5) Quan hệ tộc người xuyên biên giới; (6) Quan hệ dân tộc gắn liền với tôn giáo. Khi giải quyết được cơ bản những vấn đề nêu trên về lí luận, sẽ có được một hệ thống chính sách phù hợp để thực hiện chủ trương của Đảng về công tác dân tộc trong tình hình mới.
Bên cạnh đó, lí luận dân tộc ở trình độ nào thì hoạch định chính sách ở trình độ ấy. Việc xây dựng chính sách, tổ chức thực hiện chính sách đã một lần nữa kiểm chứng quá trình xây dựng lí luận dân tộc ở mức nào. Bên cạnh đó, vấn đề dân tộc xuyên biên giới, vấn đề cấp đất cho người dân tộc hiện nay chưa có tổng kết ở tầm quốc gia. Nhiều chính sách được ban hành nhưng hầu hết đều là chính sách “khung”, thiếu chế tài, giữa chính sách và nguồn lực không cân đối với nhau. Vì vậy, cần nâng chính sách thành luật hay rà soát lại các chính sách và hoàn thiện hệ thống chính sách đã có.
Ngoài ra, hệ thống chính sách cho vùng dân tộc và miền núi nằm rải rác, tản mạn ở nhiều văn bản luật (được quy định trong 68 luật) và trên 200 văn bản dưới luật. Ở khía cạnh lập pháp, các văn bản luật quy định chính sách còn tản mạn, chung chung; các văn bản dưới luật chủ yếu mang tính ngắn hạn, thường là giải quyết tình thế. Nhiều chương trình, đề án, dự án, chính sách mới chỉ đặt ra các kết quả vật chất đầu ra, mà chưa tính đến hiệu quả về tinh thần; chưa bảo đảm nguồn lực thực hiện nên thiếu tính khả thi; thường tập trung vào bảo vệ quyền lợi của các dân tộc thiểu số để bảo đảm cố gắng ngang bằng với dân tộc Kinh; chính sách hỗ trợ nặng về cho không, hỗ trợ không hoàn lại, mà lẽ ra phải tạo cơ hội để các dân tộc thiểu số phát huy nội lực, tiềm năng của mình vươn lên thoát nghèo.


Kết luận Hội thảo, PGS, TS. Trần Hậu đã khái quát lại 05 vấn đề thu hoạch: (1) Hội thảo đã làm rõ hơn, sâu sắc hơn,  đa chiều hơn một số vấn đề cơ bản về lí luận dân tộc, cách tiếp cận về lí luận dân tộc: Khái niệm dân tộc, tộc người; quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, sự vận dụng của Đảng đối với xây dựng và hoàn thiện lí luận dân tộc. (2) Gợi mở một số vấn đề đặt ra đối với giải pháp xây dựng lí luận dân tộc, trong điều kiện khách quan, chủ quan, dân tộc quốc gia đặt trong dân tộc quốc tế. (3) Đề xuất một số giải pháp về lí luận đường lối dân tộc trước mắt và lâu dài như lí luận cơ bản về dân tộc, lí luận đường lối, mối quan hệ giữa lí luận dân tộc và chính sách dân tộc. (4) Một số vấn đề về thực tiễn dân tộc và công tác dân tộc trong cả nước, Tây Nam bộ, Thành phố Hồ Chí Minh, những vấn đề đặt ra từ thực tiễn gợi mở những vấn đề đặt ra trong lí luận. (5) Gợi ý một số vấn đề lí luận dân tộc của Trung Quốc.


Hội thảo kết thúc sáng cùng ngày./.
Tin và ảnh: Khắc Hiếu